Miesięcznik Benefit – miesięcznik kadrowych, kierowników i dyrektorów HR

Strona główna » Praca » Prawo

Wybrane skutki nieprawidłowej wypłaty świadczeń socjalnych

Wybrane skutki nieprawidłowej wypłaty świadczeń socjalnych
fot.istockphoto
Finansowanie świadczeń dla pracowników oraz innych uprawnionych osób ze środków przeznaczonych na cele socjalne w ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (Fundusz) traktowane jest przez przepisy podatkowe oraz przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych w sposób szczególny. Preferencje w tym zakresie dostępne są na podstawie art. 21 ustawy z 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, jak również § 2 ust. 1 pkt 19 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18.12.1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Rozporządzenie).

Należy jednak mieć na względzie, że przewidziane tymi przepisami korzyści uwarunkowane są wypłatą świadczeń z Funduszu w sposób zgodny z obowiązującymi regulacjami ustawy z 4.03.1994 r. o Zakładowym Funduszu Świadczeń Socjalnych (Ustawa ZFŚS).
Ustawa ZFŚS wskazuje, że Fundusz przeznaczony jest m.in. na finansowanie zdefiniowanej w tej ustawie działalności socjalnej organizowanej na rzecz osób uprawnionych do korzystania z Funduszu. Korzystanie ze środków Funduszu nie jest bezwarunkowe – Ustawa ZFŚS ustanawia w tym zakresie określone przesłanki, dotyczące w szczególności podstawy prawnej utworzenia i funkcjonowania Funduszu w postaci regulaminu Funduszu, jak również prawidłowej treści tego regulaminu w odniesieniu do zasad wydatkowania środków Funduszu. Kluczowe znaczenie ma tu art. 8 Ustawy ZFŚS – wynika z niego, że przyznawanie ulgowych usług i świadczeń oraz wysokość dopłat z Funduszu uzależnia się od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej.

WPŁYW NA OBCIĄŻENIA SKŁADKOWE I OPODATKOWANIE PRZYCHODU PRACOWNIKA
Orzeczenia sądów nie pozostawiają wątpliwości, że wymóg z art. 8 Ustawy ZFŚS należy traktować w sposób bezwzględny i rygorystyczny, a możliwość modyfikacji ustawowej zasady przyznawania wsparcia z Funduszu zgodnie z kryterium socjalnym jest w zasadzie wyłączona. Natomiast niezastosowanie się przez pracodawcę do owej zasady wiąże się z istotnymi dla niego (oraz dla osób korzystających ze wsparcia z Funduszu) skutkami w zakresie obciążeń składkowych i podatkowych.
W wyroku z 26.08.2014 r. sygn. III AUa 2369/13 Sąd Apelacyjny w Łodzi przypomniał, że przepis § 2 ust. 1 pkt 19 Rozporządzenia „nie tylko wskazuje źródło finansowania tych świadczeń, ale odnosi się również do zasad ich wypłacania, skoro są to świadczenia przyznawane w ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. […] Jeśli świadczenia nie zostaną przyznane zgodnie z wymogami art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, to nie mają przymiotu podlegających zwolnieniu świadczeń socjalnych, także gdy są przyznane z odpowiedniego funduszu”. W okolicznościach rozstrzyganej przez Sąd sprawy brak było w regulaminie ZFŚS jakichkolwiek reguł odnoszących się do sposobu ustalania przez pracodawcę sytuacji socjalnej osób uprawnionych. Sąd przypomniał jednak, iż „brak ten nie oznacza, że pracodawca był zwolniony od dokonania owych ustaleń”. Podobnie w wyroku z 20.06.2012 r. sygn. I UK 140/12 Sąd Najwyższy podkreślił, że „postanowienia regulaminu […] są wiążące w zakresie określającym tryb przyznawania pracownikom świadczeń, w sposób uwzględniający indywidualną ocenę każdego przypadku w odniesieniu do ustanowionych kryteriów. Pominięcie tego trybu powoduje, że przyznane świadczenia nie mogą zostać uznane za finansowane ze środków przeznaczonych na cele socjalne w ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych w rozumieniu § 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia […]”. W okolicznościach tej z kolei sprawy, wbrew postanowieniom regulaminu, świadczenie przyznane zostały nie tylko bez zachowania indywidualnej oceny każdego przypadku, lecz także poza trybem wynikającym z postanowień regulaminu, bo na podstawie rozmów z przedstawicielami związków zawodowych i załogi. W tej sytuacji Sąd podkreślił, że ustalenie sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej pracowników w sposób dorozumiany stanowiło naruszenie obowiązujących postanowień regulaminu. „W istocie zatem sporne świadczenia zostały wypłacone wprawdzie z funduszu świadczeń socjalnych, lecz nie na warunkach wynikających z tego Regulaminu, a więc nie mogą one zostać uznane za świadczenia finansowane ze środków przeznaczonych na cele socjalne w ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych” w rozumieniu Rozporządzenia, a tym samym korzystać z wyłączenia z podstawy oskładkowania. Podobną wykładnię zaprezentował Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z 3.07.2013 r., sygn. III AUa 451/13.
Z kolei Sąd Okręgowy ‒ Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy w wyroku z dna 16.06.2016 r. sygn. V U 111/16 podkreślił, że przepis art. 8 ust. 1 Ustawy ZFŚS ustanawia tzw. kryterium socjalne udzielania pomocy z Funduszu, przy czym „Ustawa nie przewiduje w tym zakresie wyjątków. Nawet regulamin zakładowego funduszu świadczeń socjalnych nie może zmienić tego kryterium. Dlatego w judykaturze podkreśla się, że świadczenia wypłacone przez pracodawcę z pominięciem tego kryterium nie mogą być ocenione w sensie prawnym jako świadczenia socjalne, a jeżeli tak ‒ to nie mogą korzystać z uprawnień przyznanych tym świadczeniom przez system ubezpieczeń społecznych. I choć ustawodawca pozostawił pracodawcy swobodę, gdyż nie zdefiniował żadnych kryteriów ani progów, to jednak nie oznacza to, że pracodawca nie musi kierować się kryterium socjalnym, ani nawet w razie jego ustalenia, respektować przyjętych zasad. […] pominięcie oceny sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej uprawuprawnionych do świadczeń z funduszu świadczeń socjalnych, pozbawia świadczenia wypłacone ze środków ww. funduszu charakteru świadczeń socjalnych, przez co stają się one zwykłym przychodem pracownika podlegającym oskładkowaniu”. Zbliżone poglądy znajdujemy w wyroku Sądu Najwyższego z 16.09.2009 r. sygn. I UK 121/09 czy wyrokach Sądu Apelacyjnego: w Szczecinie ‒ wyrok z 24.06.2014r. sygn. III AUa 1064/1, w Gdańsku ‒ wyrok z 8.11.2012 r. sygn. III AUa 1307/12, w Łodzi ‒ wyrok z 25.09.2014 r. sygn. III AUa 2653/13 czy w Białymstoku ‒ wyrok z 23.07.2013 r. sygn. III AUa 143/13 oraz z dnia 2.07.2013 r. sygn. III AUa 44/13.
Bardziej liberalne stanowiska należą do rzadkości, takie jednak zaprezentował przykładowo Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z 3.07.2013 r. sygn. III AUa 98/13 wskazując, iż „Ustawa o Z.F.Ś.S. nie wyklucza przyznawania świadczeń socjalnych wszystkim pracownikom przy zastrzeżeniu, że wysokość bonów przyznanych poszczególnym osobom będzie dostosowana do ich indywidualnych sytuacji życiowych. Spółka (...) mogła postanowić w regulaminie ZFŚS, że przyznanie bonów świątecznych nastąpi na rzecz wszystkich pracowników i emerytów. Wszak rzeczą powszechnie wiadomą jest, że zwiększone wydatki związane z okresem Świąt Bożego Narodzenia są rzeczą powszechną i obejmują wszystkich pracowników”.
Nieprawidłowa wypłata świadczeń z Funduszu konsekwentnie skutkuje brakiem uprawnienia do ich zwolnienia z podatku dochodowego po stronie pracownika. Taką kwalifikację potwierdził Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z 19.05.2015 r. sygn. III AUa 1139/14. „Przyznane pracownikom spółki […] świadczenia nie zostały zróżnicowane stosownie do ich sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej, co spowodowało, że świadczenia te trzeba zakwalifikować jako świadczenia dodatkowe pracodawcy, a nie świadczenia z funduszu świadczeń socjalnych, ze wszystkimi tego konsekwencjami prawnymi wobec pracowników i płatnika składek”. Koszt podatkowy po stronie pracodawcy.
Poza skutkami w sferze oskładkowania i opodatkowania pracownika pominięcie kryterium socjalnego może także uniemożliwiać uznanie odpisu na Fundusz za koszt uzyskania przychodów po stronie pracodawcy. Jak wskazał przykładowo Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 10.01.2008 r. sygn. I SA/Gl 54/07, „Nie zasługuje więc na akceptację pogląd strony, iż środki pieniężne stanowiące odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych obciążają koszty działalności pracodawcy, jeżeli zostały wpłacone na rachunek funduszu, niezależnie od tego, na jaki cel zostały następnie wykorzystane i jak rozliczone. […] Kosztem uzyskania przychodu będzie więc dokonanie wpłaty na rachunek funduszu w sposób definitywny i wyłącznie w celu rozdysponowania tychże środków na zadania określone ustawą z 4 marca 1994 r. Przesunięte na rachunek funduszu środki tracą w dacie ich przekazania na cele niezgodne z ustawą charakter odpisu w rozumieniu art. 6 tej ustawy”. Analogiczne stanowisko znajdujemy m.in. we wcześniejszym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10.05.2005 sygn. FSK 2267/04.

DOROTA WALERJAN
doradca podatkowy, Counsel, kancelaria Hogan Lovells
dorota.walerjan@hoganlovells.com

2017-08-29 08:34 Opublikował: Benefit

Reklama:

tel. kom: 508-548-308

Redakcja:

Newsletter


Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych w celach marketingowo-promocyjnych oraz na otrzymywanie od Spółki oraz podmiotów wchodzących w skład Grupy Kapitałowej Benefit Systems S.A. za pomocą środków komunikacji elektronicznej
... Rozwiń
Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych przez Spółkę, zgodnie z ustawą z dn. 29.08.1997r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn. Dz. U. z 2002r. Nr 101 poz. 926, ze zm.) w celach marketingowo-promocyjnych oraz wyrażam zgodę na otrzymywanie od Spółki i informacji handlowych za pomocą środków komunikacji elektronicznej, zgodnie z ustawą z dn. 18.07.2002r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. Nr 144, poz. 1204 ze zm.). Jednocześnie wyrażam zgodę na przekazanie moich danych osobowych przez Spółkę podmiotom z Grupy Kapitałowej Benefit Systems S.A. w celach marketingowo promocyjnych związanych z promocją lub reklamą produktów i usług oferowanych przez te podmioty jak również wyrażdam zgodę na otrzymywanie od tych podmiotów informacji handlowych za pomocą środków komunikacji elektronicznej, zgodnie z ustawą z dn. 18.07.2002r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. Nr 144, poz. 1204 ze zm.) Zgody mogą być odwołane w każdym czasie. Administratorem danych osobowych jest Benefit IP Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa ul. Canaletta 4, 00-099 Warszawa. Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych i nie będą udostępniane innym odbiorcom. Ich podanie jest dobrowolne, a każda osoba ma prawo dostępu do treści swoich danych, ich poprawiania oraz wyrażenia sprzeciwu wobec ich przetwarzania.