Miesięcznik Benefit – miesięcznik kadrowych, kierowników i dyrektorów HR

Strona główna » Praca » Prawo

Odpowiedzialność pracodawcy za wypadek przy pracy

Odpowiedzialność pracodawcy za wypadek przy pracy
fot.istockphoto
Jednym z podstawowych obowiązków pracodawcy jest zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy swoim pracownikom, co ma na celu ochronę ich życia i zdrowia. W nawiązaniu do tego obowiązku pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w swoim zakładzie, zaś jego niedopełnienie może wiązać się z określonymi konsekwencjami. Konsekwencje te mogą mieć w szczególności charakter cywilnoprawny, a samo wystąpienie wypadku przy pracy rodzi również konieczność podjęcia przez pracodawcę określonych czynności, wskazanych w treści Kodeksu pracy.

Pojęcie wypadku przy pracy zostało określone w treści art. 3 ustawy z 30.10.2002 r. – o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, w rozumieniu której jest to nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą: podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych, podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia lub w czasie pozostawania pracownika do dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.
Ponadto na równi z wypadkiem przy pracy traktuje się wypadek, do którego doszło w czasie podróży służbowej, w trakcie odbywania szkolenia w zakresie powszechnej samoobrony oraz przy wykonywaniu zadań zleconych przez działające u pracodawcy organizacje związkowe.

ODPOWIEDZIALNOŚĆ UZUPEŁNIAJĄCA
Z punktu widzenia pracodawcy najważniejszym aspektem dotyczącym jego odpowiedzialności cywilnoprawnej, w sytuacji wystąpienia wyżej opisanego zdarzenia, jest fakt, że ma ona charakter uzupełniający w stosunku do świadczeń przewidzianych przez ustawę o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.
Z powyższego opisu wynika również kluczowa kwestia o znaczeniu proceduralnym. Skierowanie bowiem przez pracownika roszczeń w stosunku do pracodawcy jest możliwe dopiero po zakończeniu odpowiedniej procedury likwidacji szkody ze środków ubezpieczenia społecznego (wyrok Sądu Najwyższego z 29.07.1998 r. – sygn. akt II UKN 155/98). Dopiero w sytuacji, w której świadczenia wypłacone z funduszu wypadkowego nie pokryły w całości szkody powstałej w związku z wypadkiem, możliwe jest domaganie się jej pokrycia w pozostałej części przez pracodawcę.

WINA PRACODAWCY
Odpowiedzialność pracodawcy z tytułu szkody powstałej w wyniku wypadku przy pracy jest oparta na przepisach Kodeksu cywilnego dotyczących czynów niedozwolonych, tj. art. 415 i następnych KC. To z kolei oznacza, że pracownik występując z powództwem przeciwko pracodawcy, nie może w postępowaniu sądowym powołać się jedynie na fakt wystąpienia wypadku przy pracy, nawet stwierdzonego stosownym protokołem powypadkowym. Nie jest to bowiem okoliczność wystarczająca do stwierdzenia odpowiedzialności pracodawcy. Konieczne jest także, aby wykazał on ogólne przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej, tj.: ciążącą na pracodawcy odpowiedzialność z tytułu czynu niedozwolonego, poniesioną szkodę, związek przyczynowy pomiędzy zdarzeniem będącym wypadkiem przy pracy a powstaniem szkody (wyrok Sądu Najwyższego z 05.07.2005 r. – sygn. akt I PK 293/04).
Innymi słowy, prócz oczywiście powstania szkody w wyniku zdarzenia, będącego wypadkiem przy pracy, konieczne jest również, aby pracodawcy można było przypisać winę za wystąpienie samego wypadku.
Najczęściej spotykaną przyczyną odpowiedzialności pracodawcy za szkody związane z wypadkiem przy pracy jest niedopełnienie przez niego obowiązków z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Stąd tak istotne dla każdego podmiotu zatrudniającego pracowników powinno być maksymalne zabezpieczenie ich życia i zdrowia oraz rygorystyczne egzekwowanie od nich obowiązujących norm BHP. Biorąc nawet pod uwagę fakt, iż niektóre wypadki są po prostu nieuniknione, to zawsze otwarta pozostaje kwestia, czy pracodawca dopełnił wszelkich obowiązków, co w konkretnej sytuacji może uwolnić go od ponoszenia odpowiedzialności za wypadek i związanych z tym kosztów.

ODPOWIEDZIALNOŚĆ NA ZASADZIE RYZYKA
Istnieje jednak kategoria pracodawców, którzy ze względu na charakter prowadzonej działalności będą ponosić odpowiedzialność za wypadek przy pracy, niezależnie od istnienia winy po ich stronie.
Zgodnie z treścią art. 435 KC prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, paliw płynnych itp.) ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu. Poszkodowany musi wykazać jedynie fakt powstania szkody oraz związek przyczynowy pomiędzy ruchem przedsiębiorstwa a powstaniem szkody. Odpowiedzialność pracodawcy z powyższego tytułu powstaje bez względu na jego winę czy też bezprawność działania, a zatem niezależnie od stopnia jego dbałości o bezpieczeństwo pracowników.
Kwalifikacja zakładu podlega oczywiście ocenie w toku konkretnego postępowania sądowego, celem określenia zasadności żądania poszkodowanego i oceny podnoszonych przez niego roszczeń z tytułu odpowiedzialności pracodawcy za wypadek. Przy ocenie możliwości zaliczenia przedsiębiorstwa do kategorii wprawianych w ruch za pomocą sił przyrody pomocne jest orzecznictwo Sądu Najwyższego, który wskazuje m.in. na: kopalnie, elektrownie, przedsiębiorstwa transportowe, żeglugowe, przesyłające energię elektryczną.

WYŁĄCZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI
Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka nie ma jednak charakteru bezwzględnego i można się od niej uwolnić. Pracodawca musi w tym celu wykazać, że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą pracodawca nie ponosi odpowiedzialności.
Siła wyższa powinna być rozumiana jako zewnętrzna okoliczność, która nie dała się przewidzieć oraz nie sposób było się jej przeciwstawić. Doktryna i orzecznictwo zaliczają do niej zarówno zdarzenia o charakterze naturalnym, jak i wynik działalności człowieka, np. akty władzy publicznej czy działania wojenne. Co do zachowania poszkodowanego lub osoby trzeciej, wyłączających odpowiedzialność pracodawcy, na czoło wysuwa się kwestia wyłączności winy tych osób. Odpowiedzialność pracodawcy zostanie zatem wykluczona, jeśli jedyną i wyłączną przyczyną powstania szkody było działanie bądź zaniechanie poszkodowanego lub innej osoby, za którą pracodawca nie ponosi odpowiedzialności. Nie uchyla zaś odpowiedzialności prowadzącego przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody ustalenie, że wina może być przypisana jedynie samemu poszkodowanemu, jeżeli równocześnie wystąpiły inne jeszcze przyczyny szkody w rozumieniu adekwatnego związku przyczynowego, choćby niezawinione przez prowadzącego przedsiębiorstwo (wyrok Sądu Najwyższego z 01.04.2011 r. – sygn. akt II PK 233/10).
Przyczynienie się do wystąpienia wypadku przez poszkodowanego pracownika, które nie stanowi wyłącznego źródła zdarzenia, choć nie zwalnia pracodawcy z odpowiedzialności za jego skutki, może ograniczyć zakres obowiązku naprawienia powstałej szkody, z uwzględnieniem i stosownie do granicy stopnia tego przyczynienia.
Pamiętać należy, że ciężar udowodnienia którejś z powyższych okoliczności spoczywa na pracodawcy, który winien wykazać się w tym zakresie stosowną inicjatywą dowodową.

OBOWIĄZKI PRACODAWCY PO WYPADKU
Prócz wskazanego zakresu odpowiedzialności cywilnoprawnej, wystąpienie wypadku przy pracy wiąże się również z ogromem obowiązków pracodawcy i koniecznością podjęcia przez niego określonych czynności, przewidzianych przez przepisy prawa pracy. Zgodnie z treścią art. 234 KP w razie wypadku przy pracy pracodawca jest obowiązany podjąć niezbędne działania eliminujące lub ograniczające zagrożenie, zapewnić udzielenie pierwszej pomocy osobom poszkodowanym i ustalenie w przewidzianym trybie okoliczności i przyczyn wypadku oraz zastosować odpowiednie środki zapobiegające podobnym wypadkom. Jeśli doszło do wypadku śmiertelnego, ciężkiego bądź o charakterze zbiorowym, a nawet do zdarzenia powodującego któryś ze wskazanych skutków, pracodawca jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić o tym fakcie właściwego okręgowego inspektora pracy i prokuratora.
Poza wskazanymi doraźnymi powinnościami pracodawca jest również zobowiązany do prowadzenia rejestru wypadków przy pracy oraz przechowywania protokołów wypadkowych i dokumentacji powypadkowej przez 10 lat. Pracodawcę obciążają także koszty związane z ustalaniem okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy, co również wprost wynika z treści omawianego przepisu.

MICHAŁ DYTKOWSKI
radca prawny Ciszewski & Prawnicy
michal.dytkowski@ciszewskiprawnicy.pl

Podstawa prawna:
Ustawa z 23.04.1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 459),Ustawa z 26.06.1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. 1974 nr 24 poz. 141, tj. Dz.U. z 2016 r. poz. 1666),Ustawa z 30.10.2002 r. – o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. 2002 nr 199 poz. 1673, tj. Dz.U. z 2015 r. poz. 1242).

2017-10-03 15:22 Opublikował: Benefit

Reklama:

tel. kom: 508-548-308

Redakcja:

Newsletter


Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych w celach marketingowo-promocyjnych oraz na otrzymywanie od Spółki oraz podmiotów wchodzących w skład Grupy Kapitałowej Benefit Systems S.A. za pomocą środków komunikacji elektronicznej
... Rozwiń
Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych przez Spółkę, zgodnie z ustawą z dn. 29.08.1997r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn. Dz. U. z 2002r. Nr 101 poz. 926, ze zm.) w celach marketingowo-promocyjnych oraz wyrażam zgodę na otrzymywanie od Spółki i informacji handlowych za pomocą środków komunikacji elektronicznej, zgodnie z ustawą z dn. 18.07.2002r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. Nr 144, poz. 1204 ze zm.). Jednocześnie wyrażam zgodę na przekazanie moich danych osobowych przez Spółkę podmiotom z Grupy Kapitałowej Benefit Systems S.A. w celach marketingowo promocyjnych związanych z promocją lub reklamą produktów i usług oferowanych przez te podmioty jak również wyrażdam zgodę na otrzymywanie od tych podmiotów informacji handlowych za pomocą środków komunikacji elektronicznej, zgodnie z ustawą z dn. 18.07.2002r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. Nr 144, poz. 1204 ze zm.) Zgody mogą być odwołane w każdym czasie. Administratorem danych osobowych jest Benefit IP Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa ul. Canaletta 4, 00-099 Warszawa. Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych i nie będą udostępniane innym odbiorcom. Ich podanie jest dobrowolne, a każda osoba ma prawo dostępu do treści swoich danych, ich poprawiania oraz wyrażenia sprzeciwu wobec ich przetwarzania.