Miesięcznik Benefit – miesięcznik kadrowych, kierowników i dyrektorów HR

Strona główna » Rozwój

Zniekształcenia percepcji

Zniekształcenia percepcji
fot. istockphoto
Każda osoba posiada własne wartości i przekonania. Zdobyte w życiu doświadczenia kreują określone postawy w różnych sytuacjach. Role, które odgrywa się w życiu (np. partnera, rodzica lub pracownika), sprawiają, że nieustannie konfrontujemy się z różnymi światopoglądami, ideami, elementami wiedzy, opiniami oraz uczuciami.

W momencie pojawienia się większej liczby stanowisk w danej sprawie zaczynamy sprawdzać, czy są one zgodne z naszym systemem wartości. Jeśli pojawią się w tej kwestii rozbieżności, mamy do czynienia z dysonansem. Koncepcja dysonansu poznawczego sugeruje zniekształcanie przez ludzi obrazu rzeczywistości, aby zachować poczucie wewnętrznej spójności. Leon Festinger określił dysonans jako stan nieprzyjemnego napięcia psychicznego pojawiającego się zazwyczaj w momencie, gdy występują jednocześnie dwa niezgodne ze sobą elementy. Jest to rozbieżność między przekonaniem akceptowanym przez daną osobę a jakimś innym, które jest w pewien sposób odmienne, sprzeczne. Im ważniejszy jest element poznawczy wywołujący dysonans, tym jest on większy.

REDUKOWANIE DYSONANSU POZNAWCZEGO
Gdy pojawi się napięcie psychiczne, u każdej osoby uruchamia się pewien mechanizm działania prowadzący do złagodzenia i zredukowania niepokoju. Składają się nań różne zabiegi, jak np. próby zdyskredytowania informacji, zaprzeczenia, ignorowania lub usprawiedliwiania swoich przekonań.
Pierwszym sposobem zredukowania dysonansu jest zmiana jednego z elementów, który jest sprzeczny. Na przykład osoba, która dotknięta jest różnymi nałogami (np. palenie papierosów, picie nadmiernej ilości alkoholu) i dowiaduje się z badań, że są one szkodliwe dla zdrowia, może albo z nich zrezygnować, albo odrzucić informację o ich rzekomej szkodliwości.
Kolejnym sposobem pozbycia się dysonansu poznawczego jest przeformułowanie znaczenia niewygodnego elementu powodującego napięcie. To w praktyce oznacza, że informacja o szkodliwości danego czynnika zostanie usprawiedliwiona poprzez wytłumaczenie, że tak naprawdę jest to swoistego rodzaju kompromis, ponieważ w życiu jest dużo więcej innych czynników szkodliwych. Taki zabieg zmienia znaczenie słowa „szkodliwe” na „mniejsze zło”, co zdecydowanie pozwala na przywrócenie spójności i lepszego samopoczucia.
Innym zabiegiem, który pozwala na zredukowanie niespójności i stresu, jest dodanie nowego elementu do dysonansu, który ma za zadanie zredukować rozbieżność między czynnikami go wywołującymi. Przykładem w tym miejscu może być element rozluźnienia i uspokojenia, który pojawia się w chwili zażywania środków uzależniających lub zdrowe odżywianie, które niweluje niekorzystny nałóg. Zabiegi wywołujące u odbiorcy dysonans poznawczy bardzo często są stosowane w kampaniach reklamowych, by dzięki temu ukształtować odpowiednio postawy konsumenckie. Przykładem takich kampanii są np. te, które propagują zdrowy tryb życia, ochronę środowiska lub inne zachowania prospołeczne.

BŁĘDY DECYZYJNE W PRZETWARZANIU INFORMACJI
W toku przetwarzania informacji u ich odbiorcy mogą się pojawić pewne błędy. Zaliczają się do nich efekt pierwszeństwa i świeżości, efekt aureoli, zjawisko kwaśnych winogron, konserwatyzm poznawczy, poszukiwanie potwierdzenia własnej tezy oraz selektywna percepcja.
Efekt pierwszeństwa zakłada, że informacje przekazane jako pierwsze zostaną z pewnością lepiej zapamiętane, gdyż są najważniejsze. W tym miejscu warto wspomnieć o pierwszym wrażeniu, które często odgrywa decydującą rolę w relacji z daną osobą czy ocenie zaistniałej sytuacji. Efekt świeżości oznacza odwrotną sytuację. W tym przypadku informacje przekazane na końcu są uważane za ważniejsze. Efekt aureoli to zniekształcenie w myśleniu polegające na automatycznym przypisywaniu innych pozytywnych cech osobom, które w oczach odbiorcy zostały ocenione jako te, które posiadają jedną pozytywną cechę (np. są świetnie ubrane lub po prostu atrakcyjne fizycznie).
Zjawisko kwaśnych winogron polega na umniejszaniu atrakcyjności określonego celu tylko dlatego, że nie udało się go osiągnąć, by tym samym usprawiedliwić sobie wybór mniej korzystnego rozwiązania.
Konserwatyzm poznawczy oznacza odrzucanie wszystkich bodźców posiadających wieloznaczność, by tym samym utrzymać przekonanie o tym, że świat jest czarno-biały.
Poszukiwanie potwierdzenia przyjętej tezy to przyjmowanie tylko tych informacji, które utwierdzają nas w naszym stanowisku oraz przekonują o słuszności decyzji.
Selektywna percepcja oznacza postrzeganie i wyciąganie z otoczenia wyłącznie tych bodźców, które pasują do wartości, postaw i przekonań, oraz odrzucanie przy tym informacji, które nie pasują do ideału.

MARCIN KOJRO
prezes Support Solutions, sp. z o.o.,
marcin.kojro@reinforce.pl 

Bibliografia:
– Festinger Leon, „Teoria dysonansu poznawczego”, tłum. Julitta Rydlewska PWN 2007.
– D.G. Meyers, „Psychologia społeczna”, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2003.
https://www.odkrywamyzakryte.com/dysonans-poznawczy/
– Cialdini R., „Wywieranie wpływu na ludzi”, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 1996.
– Wojciszke B., „Człowiek wśród ludzi. Zarys psychologii społecznej”, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2006.

2018-02-19 08:16 Opublikował: Benefit

Reklama:

tel. kom: 508-548-308

Redakcja:

Newsletter


Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych w celach marketingowo-promocyjnych oraz na otrzymywanie od Spółki oraz podmiotów wchodzących w skład Grupy Kapitałowej Benefit Systems S.A. za pomocą środków komunikacji elektronicznej
... Rozwiń
Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych przez Spółkę, zgodnie z ustawą z dn. 29.08.1997r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn. Dz. U. z 2002r. Nr 101 poz. 926, ze zm.) w celach marketingowo-promocyjnych oraz wyrażam zgodę na otrzymywanie od Spółki i informacji handlowych za pomocą środków komunikacji elektronicznej, zgodnie z ustawą z dn. 18.07.2002r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. Nr 144, poz. 1204 ze zm.). Jednocześnie wyrażam zgodę na przekazanie moich danych osobowych przez Spółkę podmiotom z Grupy Kapitałowej Benefit Systems S.A. w celach marketingowo promocyjnych związanych z promocją lub reklamą produktów i usług oferowanych przez te podmioty jak również wyrażdam zgodę na otrzymywanie od tych podmiotów informacji handlowych za pomocą środków komunikacji elektronicznej, zgodnie z ustawą z dn. 18.07.2002r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. Nr 144, poz. 1204 ze zm.) Zgody mogą być odwołane w każdym czasie. Administratorem danych osobowych jest Benefit IP Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa ul. Canaletta 4, 00-099 Warszawa. Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych i nie będą udostępniane innym odbiorcom. Ich podanie jest dobrowolne, a każda osoba ma prawo dostępu do treści swoich danych, ich poprawiania oraz wyrażenia sprzeciwu wobec ich przetwarzania.