Miesięcznik Benefit – miesięcznik kadrowych, kierowników i dyrektorów HR

Strona główna » Motywacja » Work-Life Balance

Zawodowa deformacja osobowości

Zawodowa deformacja osobowości
Fot. istockphoto
Każdy zawód niesie ze sobą określone reguły postrzegania, myślenia, zachowania. W procesie wykonywania zadań zawodowych pracownik postrzega rzeczywistość selektywnie.

Już w starożytności Horacy pisał, że charakter człowieka zależy od jego powiązań ze światem, w czasach współczesnych R. Sennett zaprezentował koncepcję korozji charakteru jako osobistych konsekwencji pracy1, a Fengler  rozpowszechnił pojęcie zawodowej deformacji osobowości2. Konflikt pomiędzy życiem zawodowym a osobistym zmusza nas do zadawania pytań o własne wybory i ich konsekwencje. Każdy z nas musi sam znaleźć na nie odpowiedzi, gdyż jak wskazują badania zrealizowane w polskich organizacjach, równowaga praca-życie to indywidualny problem pracowników, nie zaś samej organizacji. W niniejszym artykule wracamy z zagadnieniem work-life balance (WLB), rozpoczynając cykl rozważań o konsekwencjach braku równowagi dla pracownika i organizacji. Pierwszy artykuł z nowej serii porusza temat zawodowej deformacji osobowości, która rozumiana jest jako niepożądana konsekwencja wykonywania zawodu.

Określa ona wszystkie niekorzystne zmiany osobowości, nieprawidłowości rozwoju, poczucie wypalenia, usztywnienia, dezorientacji, alienacji, utratę poczucia rzeczywistości i prawidłowej oceny oraz przekłamania w odbiorze własnych przeżyć, sądów i zachowań, które występują w przebiegu pracy zawodowej i są przez nią warunkowane.

CHARAKTERYSTYCZNE PRZEJAWY

• nadmierna identyfikacja z rolą zawodową;

• selektywne spostrzeganie;

• ślepe plamki;

• zubożenie zainteresowań;

• jałowość myślenia;

• utrwalony odruch i ekspresja;

• uczucia na zawołanie;

• utrata zdolności do prawidłowej oceny siebie i świata;

• zgodny z rolą sposób komunikowania, zachowujący odrębność i dystans.

Nadmiar terminów, zobowiązań, presja wymagań i coraz mniejsza przewidywalność – wszystko to powoduje, że nie mamy czasu zatrzymać się na złapanie oddechu czy refleksję. Wielu pracowników nadmiernie identyfikuje się z rolą zawodową, trudno jest im porzucić charakterystyczny schemat zachowań realizowany w pracy i dlatego nawet w domu czy wśród przyjaciół nie przestają być menedżerem, prawnikiem czy pielęgniarką, kosztem ról osobistych, takich jak np. matka, ojciec, mąż, żona.

Każdy zawód niesie ze sobą określone reguły postrzegania, myślenia, zachowania. W procesie wykonywania zadań zawodowych pracownik postrzega rzeczywistość selektywnie. Często życie nabiera dla niego znaczenia z takiej właśnie perspektywy. Z selektywnym postrzeganiem wiąże się zagadnienie tzw. Ślepych plamek. Nazwa pochodzi od ślepej plamki na siatkówce, czyli obszaru, który nie odbiera żadnych bodźców zmysłowych. Doświadczenia zawodowe skłaniają do oglądu rzeczywistości z określonej perspektywy, do preferowania jednych rozwiązań a ignorowania innych. Zyskuje się w ten sposób poczucie bezpieczeństwa, ale traci bogactwo spostrzeżeń i myśli. Konsekwencją może się stać zubożenie zainteresowań. Zachodzi ono wówczas, gdy człowieka będzie interesować tylko to, co ma związek z życiem zawodowym. Przy zaburzeniu równowagi styl pracy może zostać przeniesiony do innych obszarów, takich jak np. szukanie mocnych przeżyć, egzotyczne wyjazdy, ekstremalne sporty itd.

Jałowość myślenia pojawia się jako konsekwencja tego, że myślenie w czasie wykonywania czynności zawodowych staje się bardziej wnikliwe, ale traci na różnorodności i elastyczności. Założenia, które w ramach wykonywania zawodu stają się oczywistością, mogą stanowić miernik myślenia w ogóle. Konieczność codziennego występowania w określonej roli tak bardzo wzrasta u niektórych ludzi, że po pewnym czasie nie zauważają już swego odruchu zawodowego i nie mogą się go pozbyć. Podobnie jak pewne zachowania czy sposób myślenia, podlegają deformacji również uczucia: uśmiechamy się na zawołanie czy też doświadczamy głębokiego smutku, gdyż tego wymaga od nas rola zawodowa.

We współczesnej rzeczywistości gospodarczej firmy dzielą się i łączą, są sprzedawane i wchłaniane, a wraz z tymi procesami praca pojawia się i znika. Ludzie poświęcają pracy coraz więcej czasu kosztem swego życia osobistego, ale to może zagrażać stabilności psychofizycznej jednostki, co z kolei może się przyczynić do spadku efektywności. Zdeformowany zawodowo człowiek nie będzie osiągał pożądanych dla siebie i organizacji efektów, a także nie będzie zdolny do czerpania satysfakcji z życiowego sukcesu. Może dzięki erozji charakteru człowiek lepiej przystosowuje się do nieprzewidywalności i niestabilności, ale deformacja nie sprzyja pełnemu rozwojowi osoby. Rogers dodaje, że dążenie do samorealizacji jest wrodzonym dążeniem do rozwijania wszystkich swoich możliwości, służących do podtrzymania i wzmocnienia własnego organizmu4. Wpływy otoczenia, zarówno materialne, jak i psychiczne, mogą ograniczać to ludzkie dążenie – dlatego też tak ważne jest zachowanie równowagi pomiędzy obszarami życia prywatnego i zawodowego. Równowaga ta jest najskuteczniejszą obroną przed zdeformowaniem własnej osobowości.

dr Joanna Mesjasz
coach, doradca biznesowy

1 R. Sennett, Korozja charakteru. Osobiste konsekwencje pracy w nowym kapitalizmie, przeł. J. Dzierzgowski, Ł. Mikołajewski, Wyd. Muza 2006.

2 J. Fengler, Pomaganie męczy. Wypalenie w pracy zawodowej, przeł. K. Pietruszewski, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne 2000.

3 Tamże.

4 C.R. Rogers, Terapia nastawiona na klienta. Grupy spotkaniowe, przeł. A. Dodziuk, E. Knoll, Thesaurus Press 1991.

2013-02-27 10:32 Opublikował: Benefit
Tematy pokrewne (tagi): mesjasz, osobowość,



Reklama:

tel. kom: 508-548-308

Redakcja:

Newsletter


Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych w celach marketingowo-promocyjnych oraz na otrzymywanie od Spółki oraz podmiotów wchodzących w skład Grupy Kapitałowej Benefit Systems S.A. za pomocą środków komunikacji elektronicznej
... Rozwiń
Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych przez Spółkę, zgodnie z ustawą z dn. 29.08.1997r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn. Dz. U. z 2002r. Nr 101 poz. 926, ze zm.) w celach marketingowo-promocyjnych oraz wyrażam zgodę na otrzymywanie od Spółki i informacji handlowych za pomocą środków komunikacji elektronicznej, zgodnie z ustawą z dn. 18.07.2002r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. Nr 144, poz. 1204 ze zm.). Jednocześnie wyrażam zgodę na przekazanie moich danych osobowych przez Spółkę podmiotom z Grupy Kapitałowej Benefit Systems S.A. w celach marketingowo promocyjnych związanych z promocją lub reklamą produktów i usług oferowanych przez te podmioty jak również wyrażdam zgodę na otrzymywanie od tych podmiotów informacji handlowych za pomocą środków komunikacji elektronicznej, zgodnie z ustawą z dn. 18.07.2002r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. Nr 144, poz. 1204 ze zm.) Zgody mogą być odwołane w każdym czasie. Administratorem danych osobowych jest Benefit IP Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa ul. Canaletta 4, 00-099 Warszawa. Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych i nie będą udostępniane innym odbiorcom. Ich podanie jest dobrowolne, a każda osoba ma prawo dostępu do treści swoich danych, ich poprawiania oraz wyrażenia sprzeciwu wobec ich przetwarzania.