Miesięcznik Benefit – miesięcznik kadrowych, kierowników i dyrektorów HR

Strona główna » Rozwój » Kariera

Dyrektor szkoły jako Pracodawca

Dyrektor szkoły jako Pracodawca
kadra nauczycielska / Fot. istockphoto.com
Pozycja dyrektora szkoły w świetle przepisów prawa pracy i prawa oświatowego jest szcze-gólna. Często zdarza się, że jest jednocześnie nauczycielem zatrudnionym w szkole, którą kieruje, i pracodawcą dla całego personelu placówki, w tym innych nauczycieli.

Zakres kompetencji oraz odpowiedzialność dyrektora jest zależna od typu szkoły. Jeżeli jest to placówka publiczna, to oprócz przepisów prawa pracy, ustaw samorządowych, oświatowych wiele ograniczeń nakłada także karta nauczyciela. W szkołach niepublicznych KN nie obowiązuje,  najważniejszym odniesieniem są przepisy prawa pracy. Nie oznacza to dużo większej swobody w podejmowaniu decyzji, ponieważ ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jednolity Dz.U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 z póz. zm.) przewiduje nadzór pedagogiczny nad szkołami i placówkami niepublicznymi, który sprawuje Kurator Oświaty (art. 31 ust. 1).

W szkołach publicznych zadania, które realizuje dyrektor, są sprecyzowane w tejże ustawie i mówią, że „dyrektor jest kierownikiem zakładu pracy dla zatrudnionych w szkole lub placówce nauczycieli i pracowników niebędących nauczycielami. W szczególności decyduje w sprawach: zatrudniania i zwalniania nauczycieli oraz innych pracowników szkoły lub placówki, przyznawania nagród oraz wymierzania kar porządkowych nauczycielom i innym pracownikom szkoły lub placówki oraz występowania z wnioskami […] w sprawach odznaczeń, nagród i innych wyróżnień dla nauczycieli oraz pozostałych pracowników szkoły lub placówki”. Znowelizowana 6 sierpnia 1996 r. karta nauczyciela utrzymała w mocy zapis art. 7 w brzmieniu: „Szkołą kieruje dyrektor, który jest jej przedstawicielem na zewnątrz, przełożonym służbowym wszystkich pracowników szkoły, przewodniczącym rady pedagogicznej”. Sformułowania „kierowanie szkołą i reprezentowanie jej na zewnątrz” oraz „przełożony służbowy wszystkich pracowników” oznacza w praktyce to, że dyrektor odgrywa rolę „pracodawcy”. Samo zatrudnienie dyrektora w szkole jest potraktowane w ustawach oświatowych nieprecyzyjnie, nie ma np. jasnych przepisów regulujących stan prawny, w którym nauczyciel wygrywający konkurs nie jest pracownikiem danej szkoły, nie jest nauczycielem lub mimo stosownego wykształcenia nie pracuje jako nauczyciel. Ustawa oświatowa używa tajemniczego sformułowania „powierzenie obowiązków dyrektora”, unikając poprawnego z prawnego punktu widzenia określenia „powołanie”. Wiele problemów pojawia się także w trakcie „zmiany warty”, czyli wygrania konkursu na dyrektora szkoły przez osobę nową. Zdarza się, że nawiązanie stosunku pracy odbywa się interwencyjnie na podstawie przepisów Kodeksu pracy przez organ prowadzący.

Kiedy dyrektor obejmie stanowisko, uzyskuje swobodę zatrudnienia personelu, tak nauczycieli, jak i pozostałych pracowników, ale w praktyce oznacza to realizowanie zadań narzuconych przez organ prowadzący. Zadania takie mogą nie być sformułowane w sposób szczegółowy, wystarczy jednak, że kwoty przeznaczone na wypłaty dla pracowników, jako część budżetu szkoły, będą okrojone, a to wymusi na dyrektorze podejmowanie decyzji, które będą oznaczały cięcia w zatrudnieniu i poborach.

Dyrektor szkoły jest pracodawcą, ale w praktyce także najczęściej nauczycielem. Sytuacje, w których konkurs wygrywa osoba niebędąca nauczycielem dyplomowanym, jest dopuszczalna prawem, choć rzadko spotykana. Nie do końca jasne są też, w świetle orzecznictwa, relacje zależnościowe między dyrektorem szkoły a organem prowadzącym. Z zasady wszyscy pracownicy, a więc także dyrektor, muszą być zatrudniani przez szkołę, a nie organ samorządowy. Jeżeli osoba wygrywająca konkurs na dyrektora szkoły jest jednocześnie nauczycielem, np. mianowanym, nie ma problemu z jego przeniesieniem. Karta nauczyciela nie zawiera jednak szczegółowego katalogu możliwych relacji nowy dyrektor – szkoła, także przepisy prawa pracy nie precyzują przypadków szczególnych.

Kompetencje osoby ubiegającej się o stanowisko dyrektora szkoły wiążą się z wiedzą polegająca na tym, jakie dyrektor powinien posiadać kwalifikacje, kompetencje i odpowiedzialność służbową, jakie obowiązują go czas pracy i wynagrodzenie, jak wygląda procedura prawna powierzania mu stanowiska dyrektora szkoły oraz jego odwołania. Jeżeli cały proces związany z konkursem i zatrudnieniem dyrektora zostanie pomyślnie przeprowadzony, sam dyrektor staje się pracodawcą.

Co do zasady jest on samodzielnym organem zarządzającym samorządową jednostką organizacyjną, jednak praktyka działania oświaty wskazuje, że w określonych sytuacjach tak do końca nie jest. Organ prowadzący wchodzi częściowo w kompetencje pracodawcy wobec dyrektora szkoły, np. przechowując jego akta personalne czy też udzielając mu urlopów. Takie działanie wynika z braku wy      raźnych regulacji prawnych opisujących wzajemne stosunki między organami samorządowymi a dyrektorami szkół.

Jako pracodawca dyrektor szkoły musi znać Kodeks pracy, a dodatkowo w przypadku, kiedy zatrudnionym ma być nauczyciel, także jeden z podstawowych aktów prawa oświatowego, jakim jest karta nauczyciela. Dyrektor nawiązuje, zmienia i rozwiązuje tzw. stosunek pracy zarówno z nauczycielami, jak i pracownikami niebędącymi nauczycielami.

Musi się orientować, jak ustalać kwalifikacje nauczycieli wymagane na danym stanowisku, jak przenieść nauczyciela na inne stanowisko, do innej szkoły lub do innej miejscowości, jak udzielać urlopu, jak rozwiązać stosunek pracy z nauczycielem zatrudnionym na podstawie mianowania, a jak z tym zatrudnionym na umowę o pracę na czas nieokreślony, kiedy nie można wypowiedzieć stosunku pracy, jak dokumentować stosunek pracy (akta osobowe pracownika, świadectwo pracy).

Dyrektor współczesnej polskiej szkoły działa w warunkach gospodarki wolnorynkowej, jest dyrektorem, menadżerem, najczęściej pedagogiem, ale także pracodawcą – ma spory zakres swobody finansowej, ale też i coraz mniej pieniędzy z budżetu państwa. Musi więc umieć zdobywać dodatkowe środki finansowe i umiejętnie nimi gospodarować. Typowy menedżer to osoba zarządzająca przedsiębiorstwem  lub instytucją, organizująca jej działalność, jednak biorąc pod uwagę edukacyjny charakter instytucji, na dyrektora spada obowiązek nie tylko bycia menedżerem, ale równocześnie pedagogiem i wychowawcą.

Posiadanie odpowiedniego zasobu wiedzy i umiejętności nie tylko pedagogicznych i psychologicznych, ale również z zakresu ekonomii i prawa czy menedżerskiego zarządzania, to nie lada wyzwanie dla współczesnego kierownika oświaty.

Wiesław Sędzicki
wykładowca akademicki

2013-06-28 14:15 Opublikował: Benefit
Tematy pokrewne (tagi): dyrektor szkoły, sędzicki,

Reklama:

tel. kom: 508-548-308

Redakcja:

Newsletter


Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych w celach marketingowo-promocyjnych oraz na otrzymywanie od Spółki oraz podmiotów wchodzących w skład Grupy Kapitałowej Benefit Systems S.A. za pomocą środków komunikacji elektronicznej
... Rozwiń
Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych przez Spółkę, zgodnie z ustawą z dn. 29.08.1997r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn. Dz. U. z 2002r. Nr 101 poz. 926, ze zm.) w celach marketingowo-promocyjnych oraz wyrażam zgodę na otrzymywanie od Spółki i informacji handlowych za pomocą środków komunikacji elektronicznej, zgodnie z ustawą z dn. 18.07.2002r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. Nr 144, poz. 1204 ze zm.). Jednocześnie wyrażam zgodę na przekazanie moich danych osobowych przez Spółkę podmiotom z Grupy Kapitałowej Benefit Systems S.A. w celach marketingowo promocyjnych związanych z promocją lub reklamą produktów i usług oferowanych przez te podmioty jak również wyrażdam zgodę na otrzymywanie od tych podmiotów informacji handlowych za pomocą środków komunikacji elektronicznej, zgodnie z ustawą z dn. 18.07.2002r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. Nr 144, poz. 1204 ze zm.) Zgody mogą być odwołane w każdym czasie. Administratorem danych osobowych jest Benefit IP Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa ul. Canaletta 4, 00-099 Warszawa. Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych i nie będą udostępniane innym odbiorcom. Ich podanie jest dobrowolne, a każda osoba ma prawo dostępu do treści swoich danych, ich poprawiania oraz wyrażenia sprzeciwu wobec ich przetwarzania.