Ubezpieczenie pracownika na czas wyjazdu służbowego

W wyroku z dnia 29 listopada 2017 r., sygn. III SA/Wa 3577/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Warszawie rozstrzygnął spór dotyczący ustalenia, czy wartość świadczeń na rzecz pracownika finansowanych przez pracodawcę w związku z wyjazdem o charakterze służbowym stanowi dla pracowników przychód ze stosunku pracy w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (pdof). Świadczenia te obejmowały m.in. ubezpieczenie kosztów leczenia i assistance, jak również ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków i odpowiedzialności cywilnej.

istockphoto

W przywołanym wyroku WSA orzekł na korzyść skarżącego pracodawcy. Tym samym sąd uchylił wydaną wcześniej negatywną interpretację podatkową, w której Minister Finansów uznał, że przedmiotowe świadczenia podlegają opodatkowaniu pdof. Swoje stanowisko minister uzasadniał treścią uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z dnia 24 maja 2010 r., sygn. akt II FPS 1/10, w której wyjaśniono, że termin „nieodpłatne świadczenie” ma szerszy zakres niż w prawie cywilnym, obejmuje bowiem „wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu lub te wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze w działalności osób prawnych, których skutkiem jest nieodpłatne, tj. niezwiązane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu przysporzenie majątku tej osobie, mające konkretny wymiar finansowy”. Co istotne, Minister Finansów powołał się również na unijne regulacje dotyczące swobody świadczenia usług, wskazując, że instytucja delegowania została zamieszczona w Dyrektywie 96/71/WE dotyczącej delegowania pracowników w ramach swobody świadczenia usług, wprowadzonej również do polskiego prawa. Minister podkreślił, że oddelegowanie polega na czasowej zmianie miejsca wykonywania pracy przez pracownika poprzez wypowiedzenie dotychczasowych warunków umowy o pracę i wskazanie nowego miejsca wykonywania pracy. W przypadku takiego oddelegowania powszechnie obowiązujące przepisy nie nakładają na pracodawcę obowiązku zrekompensowania pracownikowi wydatków, jak ma to miejsce w przypadku podróży służbowej zgodnie z art. 77(5) Kodeksu pracy. W konsekwencji oddelegowania nie można utożsamiać ani z podróżą służbową, ani z pracą mobilną.

Bazując na powyższym uzasadnieniu, Minister Finansów doszedł do wniosku, że w sytuacji gdy pracodawca, mimo braku ciążącego na nim obowiązku nałożonego przepisami powszechnie obowiązującego prawa, zapewni oddelegowanemu pracownikowi świadczenia, których przyjęcie leży w interesie pracownika (gdyż w ten sposób pracownik zostaje uwolniony od kosztów ich poniesienia „z własnej kieszeni”), wówczas takie świadczenia są udzielane w interesie pracownika. Zindywidualizowany charakter świadczeń (możliwość przypisania danemu pracownikowi konkretnej kwoty świadczenia) ostatecznie decyduje o konieczności ich opodatkowania. W rezultacie Minister Finansów uznał, że wartość świadczeń z tytułu zapewnienia przez pracodawcę m.in. ubezpieczenia kosztów leczenia i assistance, następstw nieszczęśliwych wypadków oraz odpowiedzialności cywilnej stanowi dla pracowników przychód w rozumieniu ustawy o pdof (przychód z innych nieodpłatnych świadczeń, o których mowa w art. 12 ust. 1 tej ustawy).

Uchylając ww. interpretację, WSA wyjaśnił, że przesłanką jej uchylenia było stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku z dnia 8 lipca 2014 r., sygn. akt K 7/13. W wyroku tym Trybunał orzekł, że za przychód pracownika mogą być uznane tylko takie świadczenia, które, po pierwsze, zostały spełnione za zgodą pracownika (pracownik skorzystał z nich w pełni dobrowolnie), po drugie, zostały spełnione w jego interesie (a nie w interesie pracodawcy) i przyniosły mu korzyść w postaci powiększenia aktywów lub uniknięcia wydatku, który musiałby ponieść, po trzecie, korzyść ta jest wymierna i przypisana indywidualnemu pracownikowi (nie jest dostępna w sposób ogólny dla wszystkich podmiotów). Natomiast w analizowanej sytuacji spółka oddelegowała swego pracownika do pracy za granicą w celu realizacji zawartego przez nią kontraktu. W takich okolicznościach, ze względu na zapisy umowy o pracę i powierzenie pracownikowi obowiązków poza miejscem zamieszkania, po stronie pracownika nie powstanie przychód w postaci wartości kosztów ubezpieczenia. Finansowanie przez pracodawcę związanych z tym wydatków jest świadczeniem poniesionym w interesie pracodawcy, gdyż to jemu przynosi konkretną i wymierną korzyść – czyli prawidłowo i bezpiecznie wykonaną przez pracownika pracę. Przepisy prawa pracy nie nakładają na pracownika obowiązku ponoszenia za pracodawcę wydatków związanych ze świadczeniem pracy. Przepis art. 22 Kodeksu pracy stanowi, że pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Wszystkie koszty związane ze świadczeniem pracy przez pracownika są pokrywane przez pracodawcę. Do takich kosztów należą koszty ubezpieczenia, o ile nie będzie ono dla delegowanego pracownika dobrowolne. W konsekwencji sąd podzielił stanowisko skarżącej spółki, iż poniesione przez nią wydatki są związane z realizacją określonych zadań gospodarczych – a tym samym mają bezpośredni związek z wykonywaniem obowiązków służbowych wynikających z umowy o pracę, nie służą natomiast celom osobistym pracownika. Omówiony wyrok ma istotne znaczenie m.in. z tego względu, że neguje stanowisko, jakoby opodatkowaniu po stronie pracownika podlegały wszystkie świadczenia, których ponoszenie wykracza poza ustawowe obowiązki pracodawcy. Przeciwnie – zdaniem sądu właściwym kryterium w tym zakresie powinien być przede wszystkim cel poniesienia wydatku, tj. ustalenie, czy służy on w pierwszym rzędzie gospodarczym interesom pracodawcy, czy raczej osobistym potrzebom pracownika.

Wyrok WSA w sprawie III SA/Wa 3577/16 jest już kolejnym orzeczeniem dotyczącym powstania po stronie pracownika przychodu podatkowego z tytułu finansowania przez pracodawcę kosztów związanych z wyjazdem służbowym niebędącym podróżą służbową, który ma swoje źródło w przełomowym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 lipca 2014 r. Nawiązując do „toku rozumowania” Trybunału, uzasadnienia tych orzeczeń w znacznym stopniu bazują na odwołaniach do przepisów Kodeksu pracy. Mowa tu przede wszystkim o art. 22, który stanowi, że pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę – z czego sąd wywodzi, że wszystkie koszty związane ze świadczeniem pracy przez pracownika są pokrywane przez pracodawcę, jak również art. 94, z którego wynika m.in., iż pracodawca jest obowiązany zapewniać pracownikom bezpieczne i higieniczne warunki pracy (pkt 4).

O znaczeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego świadczy także fakt, że przed jego ogłoszeniem część sądów prezentowała pogląd, iż opłacana przez pracodawcę składka na ubezpieczenie pracownika w związku z jego obowiązkami służbowymi, w tym również podróżą służbową, stanowi przychód podlegający opodatkowaniu pdof. Takie stanowisko wyrażał przykładowo NSA w 2012 r. (wyroku o sygn. II FSK 2282/10), rozstrzygając o możliwości rozpoznania przychodu po stronie pracownika z tytułu zawarcia przez pracodawcę umów ubezpieczenia pracowników obejmujących koszty leczenia, assistance, ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, utraty lub uszkodzenia bagażu. Sąd przyznał co prawda, że ww. umowy zawierane były przez pracodawcę w celu zabezpieczenia własnych zobowiązań. Jednak pomimo to doszedł do wniosku, że skoro pracownicy objęci powyższymi umowami nie ponosili kosztów zawartych umów w postaci składek ubezpieczeniowych, a jednak w przypadku zajścia zdarzenia ubezpieczeniowego korzystali ze świadczeń przewidzianych w umowie, to zawarta przez pracodawcę umowa ubezpieczenia na rzecz pracownika skutkowała powstaniem u pracownika przychodu (przychód z tytułu innych nieodpłatnych świadczeń w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy o pdof). W przypadku bowiem zawarcia podobnej umowy przez pracownika musiałby on ponieść koszty z tym związane, a więc opłacić składkę z własnych środków.

Dorota Walerjan
doradca podatkowy, Counsel, kancelaria Hogan Lovells
dorota.walerjan@hoganlovells.com

Miarą szefa kuchni jest jego zespół!

Karol Okrasa

Pobierz wydanie 03/2019

Zobacz również

Umiejętności eksperckie i menedżerskie

Niekiedy pracodawcy decydują się na oddelegowanie pracowników do innego państwa niż kraj macierzysty świadczenia pracy. Ma to na celu w szczególności podniesienie kwalifikacji polegających na nabywaniu kompetencji eksperckich i menedżerskich czy też doskonalenie znajomości języka. Oddelegowanie pracowników jest więc doskonałą okazją do zdobycia tychże umiejętności przez pracownika.

Do biegu, gotowi, start!

Głównym założeniem udziału firm w charytatywnych biegach biznesowych jest przede wszystkim wspólna realizacja celu dobroczynnego, którym może być wsparcie finansowe w rehabilitacji osób niepełnosprawnych czy edukacji dzieci z ubogich rodzin. Jednocześnie poprzez swoją sportową działalność firmy promują aktywny styl życia wśród swoich pracowników, a wspólnie spędzony czas stanowi doskonałe narzędzie dla ich integracji.

Podnoszenie kwalifikacji – dodatkowe świadczenie

Decydując się na sfinansowanie szkoleń mających na celu podnoszenie kwalifikacji zawodowych pracowników, spółka informatyczna jako pracodawca sprzyja ich rozwojowi zawodowemu. Jest to motywujące dla pracownika, który pozostaje lojalny wobec pracodawcy i nie zamierza zmieniać pracy.

Ta strona wykorzystuje pliki cookies (niewielkie pliki tekstowe przechowywane przez przeglądarkę internetową na urządzeniu użytkownika) m.in. do analizy statystycznej ruchu, dopasowania wyglądu i treści strony do indywidualnych potrzeb użytkownika. Pozostawiając w ustawieniach przeglądarki włączoną obsługę plików cookies wyrażasz zgodę na ich użycie. Jeśli nie zgadzasz się na wykorzystanie plików cookies zmień ustawienia swojej przeglądarki. Więcej znajdziesz w Polityce Prywatności.